Home > Opinie > Blog > Blog Elwyze Frijns: Prepare to precare

Een goed begin is het halve werk. En dus is het vandaag goed hard werken, tijdens deze startdag van de profielopleiding tot jeugdarts. In de schijnwerpers staat het individueel opleidingsplan (IOP), met haar haarscherpe functie: leidraad van het eigen ontwikkelingsproces tijdens de opleidingsperiode (en daarna). Een hulpmiddel van dynamische aard, om het leerproces doorlopend te structureren en vorm te (blijven) geven, en wel vanuit competentieperspectief: van medische deskundigheid tot professionaliteit.

Het begin van een krachtige basis – al blijkt het opstellen van een dergelijk plan een ware kunst. Want breng maar eens onder woorden waar het ‘werk’ eigenlijk precies in zit, wélke aspecten precies de aandacht verdienen. Daar komen de nodige overwegingen bij kijken. Om nog maar te zwijgen van welke stappen dan daadwerkelijk veranderingen in gang zouden kunnen zetten. Of wat qua uitvoering haalbaar is, aangepast aan de context van uitvoerder én omgeving. Laat staan besluiten waarmee van start te gaan – een hele kunst op zichzelf, zoveel er te ontwikkelen valt …

En ontwikkelen, dat is juist waar deze opleidingsperiode zo mooi gelegenheid toe biedt. Bij wijze van ‘window of development’, precies zoals dat het ontwikkelingsbeloop van kinderen omkadert: een periode die zich bij uitstek leent om te investeren in een stevige basis, die later goed van pas zal komen. Het is precies ons vak: de adaptatieve jeugdige periode benutten om de gezondheid in de basis te versterken – ijzer smeden als het heet is. De kaders van ons werk als ‘preventie-specialist’.

Ons gereedschap hiertoe zetten we als vanzelfsprekend in: monitoring / signalering, inschatting van zorgbehoeften,  vaccinaties, voorlichting, beïnvloeding, netwerken. Nader beschouwd is het echter de vraag of deze instrumenten wel zo vanzelfsprekend zíjn, als het gaat om uitvoeringswijze en resultaat. Iedere uitvoerder is immers anders, draagt andere ervaringen, belevingen, ideeën en wensen met zich mee. En creëert daarmee andere effecten – al dan niet met beoogd resultaat.

Resultaat dat zich om die reden leent voor reflectie, als basis voor bijsturing tot gerichte groei. ‘Kritiek te laten klinken als muziek’:  zijn de effecten die ik met mijn werkwijze gecreëerd heb wel zoals beoogd? Wat heb ik misschien niet in de gaten gehad? En hoe kan ik met het inzicht vanuit deze reflectie, bijsturen om het effect te veranderen? Bewustwording van eigen werkwijze en invloed daarvan (aangevuld met lef om eventuele teleurstelling te aanvaarden en ermee aan de slag te gaan!): het opent de deur naar verandering, met voorbereidde stappen op weg vooruit.

Terug naar huis …
Op de terugweg naar huis vraag ik me al reflecterend af, wat voorbereiding eigenlijk zo waardevol maakt. Een gedachte-experiment helpt me op weg: hoe zou het anders gaan, als ik niet nu zo uitgebreid stil zou staan? Als ik mijn ontwikkelingsweg zónder IOP op z’n beloop zou laten – eigenlijk naar voorbeeld van kinderen zelf, tijdens hún ontwikkelingsproces: ‘gewoon lekker gaan’, ongehinderd door bewustzijn van te vervullen ontwikkelingstaken en zorgbehoeften…

Het antwoord dient zich met hun eigen ervaringsverhalen aan: vanuit die kinderlijke positie blijken keer op keer stappen onveranderlijk trouw in de voetsporen van de omgeving te treden. De kinderperiode kenmerkt zich door sterke afhankelijkheid van de weg die voor hen wordt gebaand.

En net daar zit het verschil dat bewustwording kan maken: een voorbereid oog geeft inzicht in mogelijkheden om de omgeving dusdanig te betreden, dat een (niet gebaande?) weg naar beoogde doelen kan ontstaan. Het biedt gelegenheid tot bijsturen van eigen pas en pad: voortgaan als het lekker gaat; een omweg nemen als het tegen staat. ‘Voorbereiden’ als basis van ‘zorgen voor’ een gepast pad: ‘prepare to precare’.

Voorbereiding in de vorm van het individueel opleidingsplan: het vormt de basis om vanuit mijn eigen context zorg te dragen voor die competentieontwikkeling die van belang is bij de uitvoer van ‘entrustable professional activities’. Prepare to precare in de zuivere zin van het woord.

Met het ontstaan van deze woorden, ontstaat plots ook het besef: eigenlijk beschrijven ze precies de basis van ons vak. De preventieve blik van de JGZ, geeft ouder en kind de gelegenheid zich voor te bereiden op hun ontwikkelingsweg naar ‘competenties’. Om te investeren in stevige basissystemen, van fysiek tot sociaal – die later goed van pas zullen komen. Door stil te staan bij aspecten die aandacht verdienen, na te denken over stappen die daadwerkelijk veranderingen in gang kunnen zetten, met oog voor wat haalbaar is vanuit context van kind, gezin én omgeving. En besluiten waarmee van start te gaan. Want er valt zoveel te ontwikkelen…

Parallel aan de functie van mijn IOP, is dit groeiproces gebaat bij persoonlijke bewustwording. Want het lijkt zo vanzelfsprekend, het ’gereedschap’ dat ouders tot hun beschikking hebben: voeding, verzorging, veiligheid, … Maar ook achter deze termen, gaat een wereld aan variatie schuil als het gaat om uitvoeringswijze en resultaat. Want ieder kind én ouder is anders, draagt andere ervaringen, belevingen, ideeën en wensen met zich mee. En creëert dus andere effecten – al dan niet met gewenst resultaat.